شیر ئاسایش یەکێکە لە ئامێرە گرنگەکان لە تەأسیساتەکانی صنعتی کە ئەرکەکەی پاراستن لە زیادبوونی فشاری زۆر لە سیستەمە. ئەم ئامێرە، کە بە ناوی سوپاپ ئاسایشیش ناسراوە، بە هەڵدانی بڕێکی دیاری کراوی مایع لە ناو محفظەی فشاردار، فشاری زیادە بە شێوەی ئاسایش کەم دەکات و ڕوودانی هەڵە و ڕوودانی نەخۆشەکان پیشگیری دەکات. چونکە شیر ئاسایش زۆرجار دەرگای دواوەری پاراستن لە زیادبوونی فشارە، کارکردنی ڕاست و دروست لە هەموو بارودۆخەکان پێویست و گرنگە.
بەکاربردی شیر ئاسایش لە دیگ بخار
لە دیگەکانی بخار، شیرەکانی ئاسایش (شیرەکانی خالی کردن ئاسایش) زۆرجار بەکار دەهێنرێن بۆ پاراستنی بویلەر لە فشاری زۆر و هەروەها بۆ بەکاربردنی تر. هەرچەند ڕۆڵی سەرەکیی شیرەکانی ئاسایش یان safety valve پاراستنە، بەهۆی فشاری زیادەیش، لە چالاکیەکانی فرایندیش بەکار دەهێنرێن بۆ پێشگیری لە زیان بە ئامێرەکان.
فشاری زیادە دەتوانێت لە بارودۆخە جیاوازەکان ڕوو بدات، وەکوو:
- نەبرابەر بوونی گەڕانی مایع بەهۆی کەرەکردنی ناخواستی شیرەکانی ایزوله لە ناوەندی فرایندی.
- شکستی سیستەمی خنککنەوە کە ڕێگە دەدات بخار یان مایع بەرز بێت.
- شکستی سیستەمی هەوای فشاردار یان کاتنووسی کارکردن بۆ کۆنترۆلکردنی ئامێرەکان.
- گۆڕانکاریەکانی فشارەکانی مۆدێر.
- ڕووبەڕوون بە ئاگر لە تەأسیسات.
- شکستی لولەکانی مبدل حرارتی.
- وەڵامدانی گرمایی کە نەیتوانرێت کۆنترۆل بکرێت.
- گۆڕانکاریەکانی دمای ژوورەوە.
پارچەکانی شیر ئاسایش یان سوپاپ ئاسایش
پارچەکانی سەرەکیی شیر ئاسایش دەگرێتەوە: بدەی شیر بە زاویەی ڕاستەقینە هەیە کە پەیوەندی نووڕەی سوپاپ یان نازل لەسەرەوە هەیە و سەر سیستەمی فشاردار دامەزرابووە. پەیوەندی دەرچوون دەتوانێت بۆ پەیوەندیکردن بە سیستەمی خالی کردن، بە شێوەی رزوهدار یان فلنچی بێت. بەڵام لە هەندێک بەکاربردنەوەکان، وەکوو سیستەمەکانی هەوای فشاردار، شیر ئاسایش پەیوەندی دەرچوون نییە و سیال بە شێوەی ڕاستەوخۆ خالی دەکرێت.
ئەگەرچە پارچە سەرەکیی شیر ئاسایشێکی هەڵبژێردراو وەکوو یەکدی دەبن، بەڵام وردکاریەکانی دیزاین دەتوانێت بە شێوەی زۆر جیاواز بێت.
لە گشتی، شیرەکانی DIN خفیف (زۆرجار لە ئەورووپا بەکار دەهێنرێن) دیزاینی سادە هەیە.
لە هەمان کات، شیرەکانی ASME خفیف کە زۆرجار لە ئەمەریکا بەکار دەهێنرێن، دیزاینی پێچۆک هەیە کە تێدایە یەک یان دوو حلقەی خالی کردن قابل تنظیم.
لە شوێنی ئەم حلقەکانە دەتوانرێت بۆ ڕێکخستنی ڕاست و ڕووکارەی فشاری زیادە و بڕی خالی کردن بەکار بێت.
ستانداردەکانی شیر ئاسایش
ستانداردە پەیوەندیدار بە سوپاپ دیگ بخار لە سەرتاسەری جیهان لە بەرنامە و شێوەی نووسین جیاوازە و زۆرێک لە پارچەکان لە کۆد و ستانداردە پەیوەندیدار بە بویلەر یان مخازن فشاردار دانراون. هەندێک ستاندارد تەنها پێویستەکانی کارکرد، تێلۆرەنسەکانی بەرزایی و وردکاریە گرنگەکانی دیزاین دیاری دەکەن، بەڵام هیچ ڕێنماییەک لەبارەی بەرزایی و قەبارە و غیرە نادیەن. لە هەندێک ستانداردی تر، لەگەڵ زانیاریە سەرەوە، ڕێکارەکانی دامەزراندن و بەکاربردنی سوپاپیش باس دەکرێت.
| وڵات | ژمارەی ستاندارد | وەسف |
| ئەڵمان | A. D. Merkblatt A2 | ئامێرەکانی تەختە فشار – ئەمنیەتی ڕێکخراوەکان بۆ فشاری زۆر – ڤالڤەکانی ئاسایشی |
| TRD 421 | ئامێرە فنی بۆ دیگۆکانی بخار – پاراستن لە فشاری زۆر – ڤالڤەکانی ئاسایشی بۆ دیگۆکانی گروپ I، III & IV | |
| TRD 721 | ئامێرە فنی بۆ دیگۆکانی بخار – پاراستن لە فشاری زۆر – ڤالڤەکانی ئاسایشی بۆ دیگۆکانی گروپ II | |
| یو.کە | BS 6759 | ڤالڤەکانی ئاسایشی و ڕاپارین |
| بەش 1: دیاریکردنی ڤالڤەکانی ئاسایشی بۆ بخار و ئاوی گەرما | ||
| بەش 2: دیاریکردنی ڤالڤەکانی ئاسایشی بۆ هەوای فشاردار یان گازی بێژین | ||
| بەش 3: دیاریکردنی ڤالڤەکانی ئاسایشی بۆ خۆرماڵەکانی پرۆسە | ||
| فەرەنسا | AFNOR NFE-E 29-411 to 416 | ڤالڤەکانی ئاسایشی و ڕاپارین |
| NFE-E 29-421 | ڤالڤەکانی ئاسایشی و ڕاپارین | |
| کۆریا | KS B 6216 | ڤالڤەکانی ئاسایشی لەسەر خەزانەی بخار و ئامێرەکانی فشار بە هەڵکەوتەوە |
| ژاپۆن | JIS B 8210 | دیگۆکانی بخار و ئامێرەکانی فشار – ڤالڤەکانی ئاسایشی بە هەڵکەوتەوە |
| ئاسترالیا | SAA AS1271 | ڤالڤەکانی ئاسایشی، ڤالڤەکانی تر، گێجەکانی ئاستی خۆراک، و یەکێک لە بەستەرەکانی تر بۆ دیگۆ و ئامێرەکانی فشار نەگەرماو |
| ئەمریکا | ASME I | بەکارهێنانی دیگ |
| ASME III | بەکارهێنانی نووکلێری | |
| ASME VIII | بەکارهێنانی ئامێرەکانی فشار نەگەرماو | |
| ANSI/ASME PTC 25.3 | ڤالڤەکانی ئاسایشی و ڕاپارین – کۆدی تاقیکردنەوەی کارکردن | |
| API RP 520 | پیمانەکردن، هەڵبژاردن، و دامەزراندنی ئامێرەکانی فشاردان لە پەڕەسەندەکان | |
| بەش 1: دیزاین | ||
| بەش 2: دامەزراندن | ||
| API RP 521 | ڕێنمایی بۆ سیستەمەکانی فشاردان و دابڕینەوەی فشاری | |
| API STD 526 | ڤالڤەکانی فلانجکراوی فولادی بۆ ڕاپارینی فشاری | |
| API STD 527 | تاقی کردنەوەی قەدەغەی ڤالڤەکانی ڕاپارینی فشاری | |
| ئەورووپا | prEN ISO 4126* | ئامێرەکانی ئاسایشی بۆ پاراستن لە فشاری زۆر |
| ناودەوڵەتی | ISO 4126 | ڤالڤەکانی ئاسایشی – پێویستی گشتی |
گەستەی فراوانی شیرە ئاسایشەکان هەیە بۆ پێداچوونەوەی پێویستە جیاوازەکان لە صنایعەکان. هەروەها، ستانداردە ناحیەیی و نەتەوەیی جیاوازەکانیش لەو بوارە دامەزرابووە. ستاندارد ASME / ANSI PTC 25.3 بۆ شیرە ئاسایشەکان دامەزرابووە و بەکار دەهێنرێت.
ئازەر فەرایند ئەنەرژی، یەکێکە لە دروستکەرە سەرەکیی دیگەکانی بخار لە وڵات. بۆ کڕینی دیگ بخار لە ئازەر فەرایند ئەنەرژی، پەیوەندی بکەن بە ژمارەی تەلەفۆن 041-32890005.
هەڵبژاردنی شیر ئاسایش
بەهۆی هەبوونی گەستەی فراوانی شیرەکانی ئاسایش، هەڵبژاردنی یەک سوپاپ ئاسایش کە پێویستی تایبەتی پرۆژەیەک پڕ دەکات، زۆر قورس نییە. پاش هەڵبژاردنی جۆری گونجاو، گرنگە فشاری خالی کردن و توانایی خالی کردن درست دروست بکرێت و شیر بە قەبارە و فشاری دیاری کراو ڕێکبخرێت.
هەڵبژاردنەکانی شیر ئاسایش بە هۆکارەکان لەژێرەوە پەیوەندیدارە:
نرخ: ڕوونترین بیرکردنەوە لە کاتی هەڵبژاردنی شیر ئاسایش بۆ بەکاربردنی ڕوتینی، نرخ کڕینە.
دیزاینی سوپاپ: ئەگەر شیر ئاسایش لە جووڵەکان و دۆخە نەخۆشەکان بەکار ببرێت و فشاری ناوەندی هەبێت، دیزاینی نیمە-نازڵی بەکاربهێنرێت. لە کاتی هەمان کات، سوپاپەکانی ئاسایش بە دیزاینی نازڵی تەواو زۆرجار بۆ جووڵە خۆرانی یان فشاری زۆر بەکار دەهێنرێن.
تایبەتمەندیەکانی کارکرد: پێویستەکانی کارکرد پەیوەست بە بەکاربردن جیاوازە و شیر پێویستە بەپێی ئەوە هەڵبژێردرێت. بۆ دیگ بخار، فشاری زیادەی بچووک، زۆرجار 3٪ یان 5٪ پێویستە. بۆ زۆربەی بەکاربردنەکانی تر، 10٪ فشاری زیادە پێویستە، بەڵام بۆ بەکاربردنە تایبەتی وەکوو پاراستن لە دەرکەوتنی ئاگر، شیرە گەورەکان بە فشار زیادەی 20٪ ڕێگەدراوە. بۆ سیالات، فشاری زیادە 10٪ یان 25٪ تایبەتیە، و بڕی خالی کردن تا 20٪ ڕێگەدراوە.
شوێنی دامەزراندنی سوپاپ ئاسایش
بۆ دڵنیابوون لەوەی کە هیچ کاتێک فشاری زیاتر لە حەداکەوتەوەی ڕێگەکراوی هەر سیستەم یان ئامێرێک کە بە شیر ئاسایش پاراستە دەکرێت، نەگات، پێویستە شوێنی شیر ئاسایش لە سیستەمەکە بە وردی بپشکنرێت.
لە کاتی هەماندا، چونکە گەستەی فراوانی بەکاربردن هەیە، هیچ یاسای تەواو نییە بۆ شوێنی دقیقەکە و هەر بەکاربردنێک پێویستە جداگانه پشکنرێت.
دوو ڕیزبەندی ممکەن لە وێنەی خوارەوە دەنیشاندرێن:
وێنە 2. دوو یەکگرتن جیاواز بۆ شوێنی شیر ئاسایش
شیر ئاسایش دەتوانرێت لە خۆی ستیەیشنی کەمکردنەوەی فشاری سیستەم دامەزرابێت، یانە پێش شیرەکانی وەستاندنی ناوەڕاست وەکوو وێنە (a)، یان لە ناوەڕاست، نزیكتر بۆ ئامێرەکە وەکوو وێنە (b) دامەزرابێت.
پاش دیاریکردنی جۆری شیر ئاسایش بەهەما فشاری ڕێکخراو و شوێنی سیستەمەکە، پێویستە توانایی خالی کردن پێویست بۆ شیر هەژمار بکرێت. پاش دیاریکردنی ئەم بابەتە، قەبارەی کرێ و قەبارەی ناوی پێویست دەتوانرێت بە بەکاربردنی تایبەتمەندیەکانی دروستکەر دیاری بکرێت.
جۆرەکانی شیر ئاسایش
شیرەکانی ئاسایش بە پێی دیزاین و کارکرد بۆ چەند گرووپ جیاواز دەکرێن:
شیر ئاسایش بە فنر: ئەم جۆرە شیرانە زۆرجار بۆ مخازنی فشاری بەکار دەبرێن و فشاری سیستەم بە فنر کۆنترۆڵ دەکرێت. شیر ئاسایش بە پەیوەندی فنری یانەوە کە بە ستەندارد یان عادییش ناسراوە، ئامێری سادە و بە باوەڕەوەی خۆکار دەبێت کە پاراستن لە فشاری زیادە دابین دەکات.
وێنە 3. شیر ئاسایش بە فنر
شیر ئاسایش بە پایلۆت: ئەم جۆرە شیرە دارای دو بەش: شیرە سەرەکی و سیستەمی پایلۆت دەبێت کە خۆکار فشاری سیستەم کۆنترۆڵ دەکات و زۆرجار بۆ ئەو بوارانەی حساس پێشنیار دەکرێت. یەکێک لە سودەکانی شیر پایلۆتدار ئەوەیە کە مەرجەکانی سیال هەڵمەکۆڵنە؛ چونکە ئەگەر فشاری زیادە کم بێت، دەتوانێت فشاری زیادە بەدونەوەی کردنەوەی تەواوی شیر سەرەکی کۆنترۆڵ بکات.
وێنە 4. شیر بە پایلۆت
شیر ئاسایش بە وزنه: ئەم جۆرە شیرە فشاری سیستەم بە بەکارهێنانی وزنهکان ڕێکدەکات و زۆرجار بۆ بەکاربردنە تایبەتیەکان بەکار دەبرێت.
وێنە 5. شیر ئاسایش بە وزنه
هەڵەیەکانی ڕووبەڕووبوون لە شیرەکانی ئاسایش
چالاکیە پێشگیرانه
بۆ کەمکردنەوەی هەڵەکانی ڕووبەڕووبوون، چالاکیە پێشگیرانهی خوارەوە پێشنیار دەکرێت:
- پاکیزە نگهداشتنی تێڵەکان بۆ مانەوەی کۆکردنەوەی خاک و کثیفی
- بەکارهێنانی روانکارە گونجاوەکان بۆ بەشە ڕەوانەکانی گەڕاوە
- فێرکاری کاتی داواکراوی کارمەندان سەبارەت بە دامەزراندن و پاراستنی ڕاستەقینە
- تاقیکردنەوەی کاتی داواکراوی شیرەکانی ئاسایش بە پێی ستەنداردەکانی کارخانە
بەپێی ئەم هەڵەیە ڕووبەڕووبوونەوەی پێشگیرانه، ڕێکخراوەکان دەتوانن کارکردی شیرەکانی ئاسایش زیاد بکەن و دابینکردنی حاڵەتە کارییەکانی بێخطر ئاسانتر بکەن.
ڕای خۆتان سەبارەت بە ئەم بابەتانە بۆمان بنێرە.